Vadeli mevduat, belirli bir miktar paranın önceden belirlenen bir süre boyunca bankada tutulması karşılığında faiz geliri elde edilen hesap türüdür. Hesap açılırken ana para, vade süresi, yıllık brüt faiz oranı ve vade sonu talimatı belirlenir.

Vade süresi tamamlandığında banka, sözleşmede belirtilen koşullara göre brüt faiz kazancını hesaplar. Brüt faizden stopaj düşüldükten sonra kalan net faiz ana paraya eklenir. Böylece vade sonu bakiyesi ortaya çıkar.

Vadeli hesaplar genellikle 32 gün, 46 gün, 92 gün, 181 gün veya 365 gün gibi farklı sürelerle açılabilir. Bankalar kampanya dönemlerinde farklı vadelere farklı faiz oranları uygulayabilir. Bu nedenle yalnızca ilan edilen oranı değil, aynı ana para için oluşan net kazancı karşılaştırmak gerekir.

Hesaplama sonucunu doğru yorumlayabilmek için ana para, yıllık faiz oranı, vade, brüt faiz, stopaj ve net faiz kavramlarını birbirinden ayırmak gerekir.

Standart vadeli mevduat hesabında brüt faiz; ana para, yıllık brüt faiz oranı, vade gün sayısı ve bankanın kullandığı gün esası üzerinden hesaplanır.

Örneğin yıllık yüzde 40 faiz oranı formülde 0,40 olarak kullanılır. Vade 32 gün ve gün esası 365 ise yıllık oran 32 günlük süreye orantılanır.

Brüt faiz, bankanın faiz oranı ve vade üzerinden oluşturduğu kesinti öncesi kazançtır. Stopaj bu brüt kazanç üzerinden hesaplanır. Net faiz ise stopaj düşüldükten sonra hesabınıza geçen tutardır.

Stopaj oranı ürünün türüne, vadesine ve yürürlükteki mevzuata göre değişebilir. Bu nedenle uzun süre önce hazırlanmış bir örnekteki oranı doğrudan kullanmak yerine güncel oranı kontrol etmek önemlidir.

Yıllık faiz oranı vade süresine çevrilirken formülde 360 veya 365 gün esası kullanılabilir. Bankanın ürün şartlarında hangi yöntemi kullandığı belirtilmelidir.

Aşağıdaki örnek, 100.000 TL ana para, yıllık yüzde 40 brüt faiz, 32 gün vade, 365 gün esası ve yüzde 15 stopaj varsayımı kullanılarak hazırlanmıştır.

Kısa vade, faiz oranlarındaki değişikliklere daha sık uyum sağlama esnekliği sunar. Uzun vade ise mevcut oranı daha uzun süre sabitleme avantajı sağlayabilir. Hangisinin daha iyi olduğu faiz beklentisine, nakit ihtiyacına ve bankanın tekliflerine bağlıdır.

Vade karşılaştırması yaparken her seçenek için yıllık oranı doğrudan kıyaslamak yeterli değildir. Aynı ana para için net faiz, vade sonu tutarı ve olası yenileme senaryosu birlikte değerlendirilmelidir.

Bankaların aynı vade için sunduğu oranlar farklı olabilir. Ancak yüksek görünen oran yalnızca belirli tutar aralıklarında, yeni müşterilerde veya ek ürün şartıyla geçerli olabilir.

Vade sonunda elde edilen net faiz ana paraya eklenerek hesap yeniden açılırsa sonraki dönem daha yüksek bir bakiye faiz kazanır. Bu durum bileşik getiri etkisi oluşturur.

Örneğin 100.000 TL ana para ilk vade sonunda 103.000 TL'ye ulaşıyorsa ve toplam tutar yeniden vadeye bağlanıyorsa ikinci dönemde faiz yalnızca 100.000 TL üzerinden değil, 103.000 TL üzerinden hesaplanır.

Vadeli hesaptaki paranın vade tarihinden önce çekilmesi erken bozma olarak adlandırılır. Bu işlem ürün koşullarına göre faiz kaybına veya daha düşük bir faiz oranının uygulanmasına yol açabilir.

Bazı ürünlerde vade bozulduğunda o güne kadar oluşan faizin tamamı silinebilir. Bazı esnek hesaplarda ise belirli bir kısmın çekilmesine izin verilebilir. Kesin uygulama sözleşmeye göre değişir.

Mevduat hesabındaki bakiyenin TL olarak artması, satın alma gücünün de arttığı anlamına gelmez. Net faiz getirisi aynı dönemdeki enflasyonun altında kalırsa nominal kazanç olmasına rağmen reel kayıp oluşabilir.

Mevduat teklifi değerlendirirken tek ölçüt faiz oranı değildir. Kampanya koşulları, vade, üst tutar sınırı, yeni müşteri şartı, valör tarihi ve otomatik yenileme oranı toplam sonucu etkiler.