Mevduat faiz yenileme nedir?
Vadeli mevduat hesabı açıldığında ana para belirli bir süre boyunca yıllık faiz oranı üzerinden değerlendirilir. Vade sonunda elde edilen faiz kazancından stopaj kesilir ve kalan net faiz hesaba aktarılır.
Hesap sahibi bu net faiz kazancını çekmek yerine ana paraya ekleyerek mevduatı tekrar vadeye bağlarsa faiz yenileme işlemi gerçekleşir. Böylece sonraki dönem daha yüksek bir bakiye üzerinden faiz kazanılır.
Mevduat yenileme hesaplama formülü
Her yenileme döneminde önce brüt faiz, ardından stopaj ve net faiz hesaplanır. Net faiz dönem sonu bakiyesine eklenerek sonraki vadenin başlangıç tutarını oluşturur.
Brüt faiz = Dönem başı bakiye × Yıllık faiz oranı × (Vade günü ÷ Gün esası)
Stopaj = Brüt faiz × Stopaj oranı
Net faiz = Brüt faiz − Stopaj
Dönem sonu bakiye = Dönem başı bakiye + Net faiz
Yeni dönem başlangıcı = Önceki dönem sonu bakiyesi
Bileşik faiz avantajı nasıl oluşur?
İlk dönemde faiz yalnızca başlangıç ana parası üzerinden kazanılır. İkinci dönemde ise ilk dönemin net faizi ana paraya eklendiği için daha yüksek bir bakiye faiz kazanır.
Bu süreç her yenilemede devam eder. Önceki dönemlerde kazanılan faizlerin de faiz üretmesine bileşik faiz etkisi denir.
Basit faiz ile yenilenen mevduat farkı
Basit faiz hesabında her dönemde kazanç yalnızca ilk ana para üzerinden hesaplanır. Faiz kazancı ana paraya eklenmez.
Yenilenen mevduatta ise her vade sonunda net faiz bakiyeye eklenir. Bu nedenle vade sayısı arttıkça basit faiz ile bileşik mevduat arasındaki fark büyüyebilir.
| Özellik | Basit faiz | Yenilenen mevduat |
|---|---|---|
| Faiz hesaplanan tutar | İlk ana para | Güncel dönem bakiyesi |
| Önceki faizlerin etkisi | Yeni faiz kazandırmaz | Sonraki dönemde faiz kazanır |
| Uzun dönem sonucu | Doğrusal büyüme | Bileşik büyüme |
| Toplam kazanç | Genellikle daha düşük | Genellikle daha yüksek |
Stopaj yenileme kazancını nasıl etkiler?
Mevduat faiz gelirinden yapılan stopaj, her dönem elde edilen brüt faiz kazancını azaltır. Ana paraya eklenen tutar brüt faiz değil, stopaj sonrası net faizdir.
Stopaj oranı yükseldikçe her dönem bakiyeye eklenen net kazanç azalır. Bu nedenle bileşik büyüme hızı da düşer.
Değişken faiz oranıyla yenileme
Mevduat faiz oranları her vade sonunda aynı kalmayabilir. Piyasa faizleri, bankanın kampanyaları ve ürün koşulları nedeniyle yenileme oranı değişebilir.
Hesaplama aracındaki değişken faiz seçeneğiyle her dönem için ayrı yıllık faiz oranı girebilir ve faizlerin düşmesi ya da yükselmesi durumunda oluşacak toplam bakiyeyi görebilirsiniz.
Vade süresi sonucu nasıl değiştirir?
Vade gün sayısı, yıllık faiz oranının ilgili döneme ne kadar yansıyacağını belirler. Daha uzun vade aynı yıllık faiz oranında tek dönem için daha yüksek faiz kazancı üretir.
Buna karşılık kısa vadeler faiz oranı değişikliklerine daha sık uyum sağlama imkânı verebilir. Yenileme kararında yalnızca vade süresine değil, beklenen faiz yönüne de bakılmalıdır.
Efektif yıllık net getiri nedir?
Efektif yıllık net getiri, yenileme dönemleri sonunda oluşan bileşik büyümenin yıllık eşdeğerini gösterir.
Bu oran stopaj sonrası nihai bakiyeye göre hesaplandığı için yalnızca ilan edilen brüt faiz oranına bakmaktan daha kapsamlı bir karşılaştırma sağlar.
Mevduat yenilenirken nelere dikkat edilmelidir?
Yenileme faizinin ilk dönem faizinden farklı olabileceğini unutmayın.
Stopaj oranının vade yapısına göre değişip değişmediğini kontrol edin.
Bankanın otomatik yenileme koşullarını inceleyin.
Vade sonunda uygulanacak güncel faiz oranını öğrenin.
Faizin ana paraya eklenip eklenmediğini kontrol edin.
360 veya 365 gün hesabının hangisinin kullanıldığını öğrenin.
Valör ve vade sonu tarihlerini dikkate alın.
Farklı bankaların net getiri sonuçlarını karşılaştırın.
Örnek mevduat yenileme senaryosu
250.000 TL ana paranın 32 günlük vadelerle altı kez yenilendiğini düşünelim. Her dönemde net faiz bakiyeye eklenirse ikinci dönem 250.000 TL yerine ilk dönem sonundaki daha yüksek bakiye üzerinden başlar.
Faiz oranı sabit kalsa bile her dönemin net faiz kazancı önceki dönemden biraz daha yüksek olur. Faiz oranları değişiyorsa dönemsel kazançlar oranların yönüne göre artabilir veya azalabilir.
Altı dönemlik mevduat yenileme tablosu
Aşağıdaki örnek 250.000 TL ana para, 32 günlük vade, yıllık %45 brüt faiz, %15 stopaj ve 365 gün esasıyla hazırlanmıştır. Her dönem sonunda net faiz tamamen ana paraya eklenmiştir.
| Dönem | Açılış bakiyesi | Faiz | Brüt kazanç | Stopaj | Net kazanç | Kapanış bakiyesi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. dönem | 250.000 TL | %45 | 9.863 TL | 1.479 TL | 8.384 TL | 258.384 TL |
| 2. dönem | 258.384 TL | %45 | 10.194 TL | 1.529 TL | 8.665 TL | 267.049 TL |
| 3. dönem | 267.049 TL | %45 | 10.536 TL | 1.580 TL | 8.956 TL | 276.005 TL |
| 4. dönem | 276.005 TL | %45 | 10.889 TL | 1.633 TL | 9.256 TL | 285.261 TL |
| 5. dönem | 285.261 TL | %45 | 11.254 TL | 1.688 TL | 9.566 TL | 294.827 TL |
| 6. dönem | 294.827 TL | %45 | 11.631 TL | 1.745 TL | 9.886 TL | 304.713 TL |
Tablo neyi gösterir?
Her dönemin kapanış bakiyesi sonraki dönemin açılış bakiyesidir. Bu nedenle dönemsel net kazanç zaman içinde kademeli olarak yükselir.
Sabit ve değişken faiz senaryoları
Mevduat yenileme kararında yalnızca ilk faiz oranına bakmak yeterli değildir. Sonraki dönemlerde uygulanacak oranların yönü nihai bakiyeyi belirgin biçimde değiştirebilir.
| Senaryo | Dönemsel oranlar | Tahmini nihai bakiye | Yorum |
|---|---|---|---|
| Faiz düşüyor | %45 → %42 → %39 → %36 | 286.940 TL | Bileşik büyüme yavaşlar |
| Faiz sabit | %45 → %45 → %45 → %45 | 287.949 TL | Dengeli bileşik büyüme |
| Faiz yükseliyor | %45 → %48 → %51 → %54 | 289.004 TL | Son dönem katkısı artar |
| Dalgalı faiz | %45 → %40 → %50 → %43 | 287.772 TL | Dönem sırası sonucu etkiler |
360 ve 365 gün esasının yenileme sonucuna etkisi
Aynı ana para, yıllık faiz ve vade için 360 gün esası, dönemsel faiz katsayısını 365 gün esasına göre biraz daha yüksek hesaplayabilir. Bu fark her yenilemede yeni bakiyeye taşındığı için dönem sayısı arttıkça büyüyebilir.
| Gün esası | Brüt faiz | Stopaj | Net faiz | Dönem sonu |
|---|---|---|---|---|
| 360 gün | 10.000 TL | 1.500 TL | 8.500 TL | 258.500 TL |
| 365 gün | 9.863 TL | 1.479 TL | 8.384 TL | 258.384 TL |
Yenilenen mevduatta reel getiri ve enflasyon
Bileşik yenileme nominal bakiyeyi büyütür ancak gerçek kazanç, aynı toplam süredeki enflasyonla karşılaştırıldığında anlaşılır. Nihai bakiyenin artması satın alma gücünün de aynı oranda arttığı anlamına gelmez.
Toplam yenileme süresine uyarlanmış enflasyon oranı, stopaj sonrası efektif getiriyle karşılaştırılmalıdır. Efektif net getiri enflasyonun üzerindeyse pozitif, altındaysa negatif reel sonuç oluşabilir.
Nominal ve reel sonucu ayırın
Yenileme tablosundaki kapanış bakiyesi nominal sonuçtur. Yatırımın gerçek performansını görmek için aynı dönemin enflasyon etkisini ayrıca hesaplayın.
Mevduat yenilemede sık yapılan hatalar
İlk faiz oranını sabit sanmak
Bankanın yenileme oranı ilk dönem kampanya faizinden daha düşük olabilir.
Brüt faizi ana paraya eklemek
Gerçekte ana paraya eklenen tutar stopaj sonrası net faizdir.
Faizi çekip bileşik sonuç beklemek
Faiz hesaptan çekildiğinde sonraki dönem daha yüksek bakiye üzerinden başlamaz.
Gün esasını göz ardı etmek
360 ve 365 gün uygulamaları dönemsel ve toplam kazancı değiştirebilir.
Valör tarihini unutmak
Paranın faiz kazanmaya başladığı tarih toplam gün ve kazanç hesabını etkiler.
Enflasyonu hesaba katmamak
Nominal bakiye artsa bile satın alma gücü azalabilir.